logo


Biblioteka Publiczna Gminy Kozienice 

im. ks. Franciszka Siarczyńskiego 
BIBLIOTEKA POWIATOWA dla POWIATU KOZIENICKIEGO

 

mod_koha


SZUKAJ W ZBIORACH BIBLIOTEKI

Obiekty zabytkowe w Gminie Kozienice


Obiekty zabytkowe w mieście Kozienice

 

1. Zespół pałacowo-parkowy w Kozienicach

Jednym z najokazalszych pomników ukazujących dzieje miasta jest zespół pałacowo-parkowy z końca XVIII w. Tworzy go zespół budynków stojących w miejscu XVIII-wiecznego założenia, kolumna Zygmunta I Starego, cmentarz rodziny Dehnów, wieża i park nawiązujący do dawnego stylu angielskiego.

Z dawnego zespołu pałacowego zachowały się do dziś:
- dawna wozownia i stajnia połączone w jeden zespół z obiektem dawnej oficyny kuchennej - lat 1778-82, przebudowana w latach ok. 1896-1900
- wieża (prawdopodobnie przełom XIX i XX w.)
- kamienne schody od strony parku (z poł. XIX w.)
- 2 cokoły pod rzeźby myśliwskie (z 2. poł. XVIII w.)
- cokoły z dwoma XIX-wiecznymi wazonami
- 4 XIX-wieczne słupy bramy wjazdowej
- 8 kolumn oświetleniowych
- basen obłożony kamiennym obramieniem.

2. Najstarszy świecki polski pomnik - kolumna Zygmunta

Jeden z Jagiellonów, Zygmunt, syn Elżbiety i Kazimierza Jagiellończyka, późniejszy król Polski Zygmunt I Stary urodził się w Kozienicach w 1467 r.Królewskie urodziny upamiętniono w XVI w. postawieniem kamiennego słupa z płytami, z których jedna przedstawia króla klęczącego przed krucyfiksem.
Pomnik ten został odrestaurowany jeszcze w 1702 r. przez Hieronima Lubomirskiego i znajduje się blisko długiej dojazdowej alei w parku przypałacowym, nie zmieniwszy swojego położenia od czasu jego postawienia.

Istnieje błędne przekonanie, że kolumna króla Zygmunta w Warszawie jest najstarszym świeckim pomnikiem w Polsce. Ale ta w Kozienicach stanęła o ponad 100 lat wcześniej, jeszcze za czasów życia króla Zygmunta I Starego.

3. Cmentarz rodziny Dehnów

We wschodniej części parku Dehnowie pozostawili po sobie cmentarz rodzinny. Iwan Dehn  był właścicielem majoratu kozienickiego od 1835 r. Sam gen. Dehn pełnił funkcję generalnego budowniczego twierdz na obszarze Królestwa Polskiego, kierował budową lub rozbudową twierdz w Modlinie, Brześciu, Dęblinie i Warszawie. sprawował kierownictwo nad budową kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Zmarł w 1859 r. w Kozienicach.

Historyk Włodzimierz Kuźma zajmujący się biografią rodziny Dehnów odczytał wszystkie napisy na płytach nagrobnych i ustalił, że na cmentarzyku pochowani są: gen. Iwan Dehn, jego żona Katarzyna (zm. 1845), ich córka Olga (zm. 1851), syn Iwan (zm. 1874), a także rodzina ich zięcia barona Konstantego Mengdena (zm. 1887), w sumie 9 grobów. Włodzimierz Dehn (zm. 1888) został pochowany w prawosławnej kaplicy, niestety już nieistniejacej, po której pozostał jedynie pagórek.

4. Hamernia czyli walcownia miedzi z XVIII w.

Po pożarze w 1782 r. odbudową Kozienic był zainteresowany sam król Stanisław August Poniatowski, który aprobował plan odbudowy miasta, udzielał pomocy finansowej i był zwolennikiem rozwoju przemysłu. Pod koniec XVIII w. powstaje więc fabryka broni palnej z własną hamernią czyli walcownią, w której przekuwa się miedź. Ta powstała manufaktura królewska produkowała nowoczesne, gwintowane sztucery w ilości ok. 500 szt. broni rocznie, w które uzbrajano kompanie strzeleckie. W czasie powstania kościuszkowskiego (1794 r.) wojska rosyjskie obrabowały miasto i zniszczyły manufakturę. Do dzisiejszych czasów przy ul. Hamernickiej ocalał tylko drewniany budynek dawnej walcowni miedzi.

5. Kramy kupieckie z XIX w.

Do pożaru miasta w 1782 r. zabudowa Kozienic była w całości drewniana.
Najstarsze murowane domy powstały pod koniec XVIII w. i I poł. XIX w. w wyniku odbudowy miasta na podstawie planu regulacyjnego. Z tego okresu zachowało się kilka domów przy ul. Kochanowskiego i Radomskiej.
Kramy kupieckie znajdujące się przy ul. Radomskiej wybudowano ok. 1820 r. Odbudowane w latach 90-tych są długim, wąskim, parterowym budynkiem, z podcieniem na drewnianych słupach – jeden z nielicznych tego typu obiektów w Polsce.

6. Kościół parafialny pod wezwaniem Świętego Krzyża z 1869 r.

Obecny murowany kościół wzniesiono na nowym miejscu w 1868-69 r. Wewnątrz znajdują się dwa rokokowe ołtarze z figuralną dekoracją rzeźbiarską i obrazami: Matki Boskiej z Dzieciątkiem - XVII wiek oraz św. Antoniego - XVIII/XIX w. Obraz „Święta Rodzina” namalował Wojciech Gerson - XIX wiek. 
W kościele znajdują się też zabytkowe i niezwykle cenne elementy wyposażenia. Należy do nich zaliczyć monstrancję wieżyczkową pochodzącą z 1587 r., wczesnobarokową puszkę na komunikanty z 1 połowy XVII w. W kościele znajduje się także wykonany w 1784 r. relikwiarz, w którym są przechowywane fragmenty drewna z Krzyża Św.

 

Inne obiekty zabytkowe w gminie Kozienice

 

Do obiektów sakralnych należą:

Brzeźnica

Kościół wybudowany w 1911 r., zniszczony przez Austriaków w 1915 r., ponownie wzniesiony w 1921 r. W kościele tym znajduje się drewniana ambona z nie istniejacego już kościoła garnizonowego w Kozienicach, wyrzeźbiona przez jednego z legionistów – uczestnika bitwy pod Laskami-Anielinem z 1914 r.

Cudów

Kościół w Cudowie to malownicza, drewniana kapliczka nieopodal Kozienic, której początki sięgają XVIII w. Podanie głosi, że po drugiej stronie na drzewie odbijał się wizerunek Matki Boskiej, może dlatego przysiółek nazwano Cudowem (Kaplica uległa spaleniu 7.05.2009 roku).  Z inicjatywy wiernych, księdza proboszcza, jego współpracowników kaplica w Cudowie została odbudowana i poświęcona w 2016 r. , ale straciła status zabytku.

Świerże Górne

Drewniana dzwonnica W miejscowości tej trzy razy budowano świątynię, ostatnią w 1744 r. W czasie II wojny światowej kościół spłonął, ale ocalała do naszych czasów dzwonnica z XVIII w. – obiekt unikatowy pod względem konstrukcji. Znawcy uważają, że takiej dzwonnicy w Polsce trudno się doszukać.

Ryczywół

Pierwszy kościół w Ryczywole istniał już w XIII w. W 1656 r. zniszczyli go Szwedzi. Kolejna świątynia powstała niedługo po potopie. W 1782 r. ustawiono murowany kościół, jednak ze względu na powodzie nie był on długo użytkowany, a po przeniesieniu miasta w nowe miejsce budynek rozebrano i sprzedano. W planach przewidziany był okazały gmach nowej swiątyni, w istocie ustawiono prowizoryczną, drewnianą kaplicę, która przetrwała 60 lat. W 1875 r. wmurowano kamień węgielny pod budowę kościoła z cegły, budowę ukończono w 1884 r. W 1944 r. kościół został doszczętnie zniszczony, odbudowano go  w 1956 r. z zachowaniem stylu architektonicznego. Przy kościele znajduje się dzwonnica z dzwonem z połowy XVII w.

Janików, Chinów

Cmentarze ewangenicko-augsburskie. Miejsca pochówków po osadnikach pochodzenia niemieckiego i holenderskiego.

Gmina Kozienice wykorzystuje mocne strony strefy przyrodniczej, takie jak duży stopień naturalności dolin rzecznych koncentrujących znaczne ilości wody. Dlatego też w dawnych czasach istniały tu liczne młyny wodne. Pozostałością jednego z nich jest istniejący w XV w. młyn wodny nad rzeką Zagożdżonką we wsi Kociołki.

Stanisławice

„Choica”. Drzewo pożegnania jest niecodzienną atrakcją wsi Stanisławice założoną jeszcze przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jest to bodajże jedyny pomnik drzewa w Polsce. „Choica” znaczy tyle co sosna. A tę posadzono w granicach wsi przy drodze, którą każdy mieszkaniec pokonywał po raz ostatni na kozienicki cmentarz. Kiedy wiekowe drzewo pokonała starość mieszkańcy Stanisławic zakonserwowali jej pień i pozostawili w formie pomnika.

 

Do sezonowych atrakcji turystycznych w gminie Kozienice zaliczyć można inscenizacje historyczne.

W strukturach Towarzystwa Miłośników Ziemi Kozienickiej działa Kozienicka Grupa Rekonstrukcji Historycznej, która bierze udział w uroczystościach o charakterze patriotycznym oraz przedstawia żywe lekcje historii w postaci inscenizacji historycznych.

Dodatkowe informacje na temat zabytków Gminy Kozienice w poniższym linku:

http://www.kozienice.pl/strona-261-zabytki.html

https://www.google.pl/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://www.kozienice.radom.lasy.gov.pl/documents/11022/24050123/Vademecum%2Bmiejsc%2Bpami%25C4%2599ci%2Bi%2Bobiekt%25C3%25B3w%2Bkulturowych%2Bna%2Bterenie%2BNadle%25C5%259Bnictwa%2BKozienice/6dbe7f37-b62f-5ebe-513c-ee48ad122bbf&ved=2ahUKEwj04Pjb3dbhAhUHlIsKHVT-BQkQFjACegQICBAG&usg=AOvVaw3msDgeEAw5T8Jr10M1BANy&cshid=1555491160238